Hạ đường huyết: nhận biết sớm và xử trí theo quy tắc 15–15

Hạ đường huyết là khi đường huyết dưới 3,9 mmol/L (70 mg/dL); nếu còn tỉnh, ăn hoặc uống ngay 15 gam đường hấp thu nhanh, chờ 15 phút rồi đo lại, lặp lại đến khi đường huyết trở về mức an toàn.

Tác giả: Thinhnd Bác sĩ duyệt: Nguyễn Thuỳ LinhĐăng · Cập nhật · 3 phút đọc

Ý chính

  • Dưới 3,9 mmol/L (70 mg/dL) là hạ đường huyết; dưới 3,0 mmol/L (54 mg/dL) là mức nặng, cần xử trí ngay.
  • Dấu hiệu: run tay, vã mồ hôi, tim đập nhanh, đói cồn cào, chóng mặt, lú lẫn.
  • Quy tắc 15–15: 15 gam đường hấp thu nhanh → chờ 15 phút → đo lại.
  • Người lơ mơ, không nuốt được: không cho ăn uống, đặt nằm nghiêng và gọi 115.

Hạ đường huyết là gì?

Hạ đường huyết là khi đường trong máu xuống dưới 3,9 mmol/L (70 mg/dL). Tình trạng này thường gặp ở người dùng insulin hoặc một số thuốc uống kích thích tiết insulin (như nhóm sulfonylurea). Hạ đường huyết có thể nguy hiểm nếu không xử trí kịp.

Các mức độ thường dùng:

Mức Đường huyết Ý nghĩa
Mức 1 3,0 – dưới 3,9 mmol/L (54 – 69 mg/dL) Cảnh báo, xử trí ngay
Mức 2 dưới 3,0 mmol/L (dưới 54 mg/dL) Nặng, xử trí ngay và báo bác sĩ
Mức 3 Bất kỳ, nhưng người bệnh lú lẫn, không tự xử trí được Rất nặng, cần người khác giúp, gọi 115

Dấu hiệu nhận biết

  • Run tay, bồn chồn, hồi hộp, tim đập nhanh.
  • Vã mồ hôi, da lạnh, tái.
  • Đói cồn cào, buồn nôn.
  • Chóng mặt, nhìn mờ, đau đầu.
  • Cáu gắt, nói lắp, lú lẫn, đi lại loạng choạng.
  • Nặng hơn: lơ mơ, co giật, hôn mê.

Một số người (nhất là người cao tuổi, mắc bệnh lâu năm) ít hoặc không có dấu hiệu báo trước — vì vậy việc đo đường huyết rất quan trọng.

Xử trí: quy tắc 15–15

Nếu người bệnh còn tỉnh, nuốt được:

  1. Đo đường huyết nếu có máy. Nếu không có máy mà có dấu hiệu, cứ xử trí như hạ đường huyết.
  2. Ăn hoặc uống ngay khoảng 15 gam đường hấp thu nhanh, ví dụ:
    • Khoảng nửa cốc (120 ml) nước trái cây hoặc nước ngọt loại có đường (không phải loại "ăn kiêng", "không đường");
    • 1 thìa canh đường (khoảng 15 g) hòa với nước;
    • Viên đường glucose: số viên theo hướng dẫn trên bao bì.
  3. Chờ 15 phút, rồi đo lại.
  4. Nếu vẫn dưới 3,9 mmol/L: lặp lại bước 2 và 3.
  5. Khi đường huyết đã về mức an toàn: ăn bữa chính hoặc bữa phụ (ví dụ bánh mì, sữa) để không bị hạ lại.

Tránh dùng sô-cô-la, bánh béo để xử trí: chất béo làm đường hấp thu chậm.

Khi người bệnh lơ mơ, không tỉnh

  • Không cho ăn uống bằng miệng (dễ sặc vào phổi).
  • Đặt người bệnh nằm nghiêng an toàn.
  • Gọi ngay 115.
  • Nếu bác sĩ đã kê glucagon và người nhà được hướng dẫn: dùng theo chỉ dẫn trong lúc chờ cấp cứu.

Vì sao bị hạ đường huyết?

  • Bỏ bữa, ăn muộn, ăn ít tinh bột hơn thường ngày.
  • Vận động nhiều hơn bình thường.
  • Uống rượu bia, nhất là khi đói.
  • Dùng sai liều thuốc hoặc insulin.
  • Bệnh thận làm thuốc tồn lâu trong cơ thể.

Phòng ngừa

  • Ăn đúng giờ; luôn mang theo kẹo hoặc gói đường khi ra ngoài.
  • Đo đường huyết trước khi lái xe, trước và sau khi tập luyện.
  • Hướng dẫn người nhà nhận biết dấu hiệu và cách xử trí.
  • Báo bác sĩ mỗi lần bị hạ đường huyết — đặc biệt khi dưới 3,0 mmol/L — để xem lại thuốc. Trong ứng dụng, khi bạn nhập chỉ số thấp, điều dưỡng sẽ được cảnh báo.

Câu hỏi thường gặp

Không có máy đo mà thấy run tay, vã mồ hôi thì làm gì?

Cứ xử trí như hạ đường huyết: ăn hoặc uống 15 gam đường hấp thu nhanh, nghỉ ngơi 15 phút. Nếu không đỡ hoặc nặng lên, gọi 115.

Người không dùng insulin có bị hạ đường huyết không?

Có thể, nếu dùng thuốc uống kích thích tiết insulin, bỏ bữa hoặc uống rượu. Người chỉ dùng một số thuốc khác thì ít gặp hơn — hỏi bác sĩ về thuốc của bạn.

Bị hạ đường huyết rồi có cần báo bác sĩ không?

Nên báo, kể cả khi đã tự xử trí được. Hạ đường huyết lặp lại là dấu hiệu cần điều chỉnh thuốc hoặc chế độ ăn.

Tài liệu tham khảo

  • American Diabetes Association. Standards of Care in Diabetes—2026. Diabetes Care 2026;49(Suppl 1), Section 6: Glycemic Goals, Hypoglycemia, and Hyperglycemic Crises.
  • CDC — Treatment of Low Blood Sugar (Hypoglycemia).
  • Bộ Y tế. Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị đái tháo đường típ 2 (ban hành kèm Quyết định 5481/QĐ-BYT ngày 30/12/2020).

Cần bác sĩ xem trường hợp của bạn?

Đặt lịch khám video hoặc tại phòng khám với bác sĩ chuyên khoa Nội tiết.

Đặt lịch khám

Bài liên quan